Trong một căn phòng nhỏ yên tĩnh nằm giữa lòng Hà Nội, người thầy tóc bạc vẫn kiên nhẫn lật từng trang sách, cẩn trọng sửa từng dòng bản thảo dịch tiếng Nga như thể vẫn đang đứng trên bục giảng. Ở tuổi ngoài 80, Nhà giáo ưu tú Lê Đức Mẫn – cựu giảng viên Khoa tiếng Nga Trường Đại học Hà Nội – vẫn miệt mài với những dự án dịch thuật và những vần thơ ông viết cho học trò. Câu chuyện của ông không chỉ là hành trình dạy học, mà còn là minh chứng sống động cho sự gắn bó bền bỉ với giáo dục tiếng Nga tại Việt Nam – một nền tảng quan trọng đối với những ai đang tìm hiểu về du học Nga, đặc biệt qua các chương trình học bổng nhà nước và học bổng hiệp định.
Một trong những người đặt nền móng cho Nga ngữ ở Việt Nam
Sinh ra trong thời kỳ đất nước còn khó khăn, nhưng tình yêu ngôn ngữ đã đưa Lê Đức Mẫn đến với tiếng Nga, ngôn ngữ của một đất nước xa xôi nhưng đầy sức hút với nhiều thế hệ trí thức Việt Nam. Ông là một trong những giảng viên đầu tiên của Khoa tiếng Nga, Trường Đại học Ngoại ngữ Hà Nội (nay là Trường Đại học Hà Nội), nơi đã đào tạo hàng nghìn sinh viên phục vụ công cuộc xây dựng đất nước và góp phần thắt chặt quan hệ hữu nghị Việt – Nga.
Từ năm 1966 đến năm 2002, thầy Mẫn giữ vai trò quan trọng trong công tác giảng dạy và đào tạo đội ngũ phiên dịch viên tiếng Nga. Là Trưởng bộ môn Dịch thuộc Khoa tiếng Nga, ông không chỉ truyền đạt kiến thức ngôn ngữ mà còn khơi gợi niềm đam mê đối với văn hóa Nga – điều rất cần thiết với những sinh viên có ý định xin học bổng Nga để học tập tại các trường đại học Nga.
Người thầy của những bài thơ và bài giảng đi cùng năm tháng
Không chỉ nổi tiếng bởi chuyên môn sâu rộng, thầy Mẫn còn được biết đến là người truyền cảm hứng mạnh mẽ cho sinh viên qua những vần thơ giản dị mà xúc động. Mỗi năm học, mỗi dịp chia tay lớp sinh viên ra trường, ông đều dành tặng những bài thơ mang đậm chất nhân văn, như một lời nhắn gửi nhẹ nhàng nhưng sâu sắc.
“Tấm bằng này chỉ viết có tên em / Tên thầy và đằng sau không ai nhìn rõ chữ…”
Câu thơ tưởng chừng đơn giản ấy lại khiến bao thế hệ sinh viên xúc động. Đối với nhiều người, thầy không chỉ là giảng viên, mà là người dẫn đường, là hình mẫu của sự tận tụy, liêm khiết và đam mê nghề giáo. Sự tận tụy ấy đặc biệt đáng quý trong bối cảnh nhiều sinh viên học tiếng Nga hiện nay đang chuẩn bị hành trang để theo đuổi học bổng chính phủ hay học bổng hiệp định sang du học Nga.
Dịch giả say mê và người quảng bá văn học Nga tại Việt Nam
Dù chưa từng du học Nga, nhưng Lê Đức Mẫn là một trong những dịch giả có ảnh hưởng lớn trong việc đưa các tác phẩm văn học Nga đến gần hơn với bạn đọc Việt. Từ thập niên 1970, ông bắt đầu công việc dịch thuật, chuyển ngữ hơn 40 tác phẩm của các nhà văn lớn như Pushkin, Lermontov, Vasilyev hay Azit Nexin.
Tác phẩm “Những người thích đùa” do ông chuyển ngữ được đánh giá cao và mở ra một giai đoạn mới trong hoạt động dịch văn học Nga. Trong mỗi bản dịch, ông luôn đề cao sự chính xác, đồng thời giữ được chất thơ và chiều sâu cảm xúc – điều đặc biệt quan trọng trong việc truyền tải tinh thần nguyên bản đến độc giả Việt.
Ông từng chia sẻ: “Dịch không chỉ là đúng, mà còn phải hay. Phải có cái hồn trong từng câu chữ.” Chính quan điểm ấy đã giúp ông được vinh danh với nhiều giải thưởng dịch thuật danh giá, trong đó có giải thưởng của Hội Nhà văn Việt Nam năm 2017, và được tín nhiệm giữ vai trò Phó Giám đốc Quỹ hỗ trợ quảng bá văn học Việt – Nga.
Tâm hồn thi sĩ và tình yêu tiếng mẹ đẻ
Là con nhà nho, Lê Đức Mẫn lớn lên trong môi trường đậm đà bản sắc văn hóa Việt. Ông bắt đầu làm thơ từ năm 11 tuổi, giữ thói quen chép thơ và đọc thơ suốt cả đời. Với ông, ngôn ngữ không đơn thuần là công cụ, mà là phương tiện thể hiện tâm hồn.
Chính tình yêu với tiếng Việt đã giúp ông trở thành một dịch giả đặc biệt: người có khả năng “làm sống lại” tinh thần của các tác phẩm văn học Nga thông qua những bản dịch mềm mại và sâu sắc. Nhiều sinh viên từng học dưới sự hướng dẫn của thầy đều nhận thấy rằng mỗi bài giảng là một buổi trò chuyện, một trang thơ sống, nơi mà ngôn ngữ, cảm xúc và tư duy được giao hòa.
Góp phần xây dựng cầu nối giáo dục giữa hai quốc gia
Những đóng góp thầm lặng nhưng bền bỉ của thầy Mẫn giúp củng cố thêm nền tảng giáo dục tiếng Nga tại Việt Nam. Trong bối cảnh hiện nay, khi du học Nga đang được đẩy mạnh thông qua các học bổng nhà nước, học bổng chính phủ Nga và các chương trình hợp tác giáo dục song phương, việc truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ theo đuổi tiếng Nga trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
Không chỉ dừng lại ở giảng đường, thầy Mẫn còn là người kết nối các thế hệ học trò, các giảng viên trẻ, các dịch giả mới, tiếp thêm sức mạnh để giữ gìn và phát triển ngành Nga ngữ – một lĩnh vực đang có dấu hiệu “nguội lạnh” ở một số trường đại học.
Một biểu tượng sống về tinh thần giáo dục và yêu nghề
Ngày nay, trong khi nhiều bạn trẻ chọn các ngôn ngữ khác như tiếng Anh, Hàn, Nhật, thì câu chuyện về Nhà giáo ưu tú Lê Đức Mẫn vẫn là lời nhắc nhở rằng tiếng Nga – và sâu xa hơn là tình yêu với văn hóa Nga – vẫn còn sống động trong lòng những người tâm huyết. Tấm gương của ông truyền đi một thông điệp rõ ràng: để học giỏi một ngoại ngữ, đặc biệt là để thành công trong hành trình du học Nga, không thể thiếu sự đam mê, kỷ luật và tinh thần cầu thị.
Với sự thay đổi của thời đại và chính sách mở rộng học bổng Nga, nhiều sinh viên Việt Nam có thêm cơ hội tiếp cận trường đại học Nga, trải nghiệm môi trường học thuật nghiêm túc và nền văn hóa đặc sắc. Nhưng cùng với đó, họ cũng cần những người dẫn đường, những biểu tượng như thầy Mẫn – người đã dành cả cuộc đời để yêu và truyền dạy ngôn ngữ ấy bằng trái tim của một người thầy và tâm hồn của một thi sĩ.