Trong thời đại hội nhập, việc thông thạo ngoại ngữ không còn là một lợi thế đơn thuần mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc trong nhiều ngành nghề, đặc biệt là trong lĩnh vực an ninh – nơi tri thức, thông tin và giao tiếp xuyên biên giới ngày càng đóng vai trò quan trọng. Tại các trường thuộc lực lượng vũ trang, việc giảng dạy tiếng Nga đang dần được chú trọng trở lại, như một cầu nối giúp học viên tiếp cận với kho tri thức chuyên ngành và phục vụ hiệu quả cho các chương trình du học Nga theo học bổng nhà nước. Trong bối cảnh đó, việc cải thiện kỹ năng đọc hiểu tiếng Nga cho sinh viên không chuyên ngữ tại Học viện An ninh nhân dân trở thành một đòi hỏi cấp thiết – không chỉ vì chuẩn đầu ra B1, mà còn vì mục tiêu xa hơn: giúp sinh viên nắm bắt thông tin chuyên sâu, phục vụ nghiên cứu và hội nhập chuyên môn.
Từ yêu cầu thực tế đến thách thức trong giảng dạy
Theo chương trình đào tạo hiện hành, sinh viên không chuyên ngữ tại Học viện An ninh nhân dân, sau khi hoàn thành giai đoạn A2, cần đạt năng lực đọc hiểu ở mức có thể nắm bắt ý chính, hiểu được thông tin cơ bản và bổ trợ trong các văn bản. Đây là bước chuẩn bị quan trọng trước khi họ có thể tiếp cận tài liệu chuyên ngành, đặc biệt là trong các chương trình liên kết đào tạo với trường đại học Nga, hoặc nếu được cử đi du học Nga theo diện học bổng hiệp định.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều sinh viên vẫn gặp không ít trở ngại khi tiếp cận các văn bản tiếng Nga, từ việc thiếu vốn từ, kém kỹ năng tư duy ngôn ngữ cho đến sự hạn chế trong phương pháp học. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả học tập hiện tại mà còn gây khó khăn trong việc tiếp cận tài liệu chuyên môn, hoặc thậm chí là rào cản lớn nếu tham gia các chương trình học bổng chính phủ Nga trong tương lai.
Đọc hiểu: kỹ năng thiết yếu trong học tập và hội nhập
Trong bốn kỹ năng cơ bản của một ngôn ngữ – Nghe, Nói, Đọc, Viết – kỹ năng đọc được xem là nền tảng quan trọng, đặc biệt đối với sinh viên chuyên và không chuyên học ngoại ngữ trong môi trường đại học. Không đơn thuần là hoạt động giải mã mặt chữ, đọc hiểu còn là quá trình tư duy ngôn ngữ phức tạp, đòi hỏi người học phải phát hiện, phân tích và tổng hợp thông tin trong văn bản.
Trong đào tạo tiếng Nga, kỹ năng đọc hiểu càng đóng vai trò thiết yếu. Nó không chỉ giúp người học tiếp cận các khái niệm chuyên môn, mà còn là phương tiện để tìm hiểu văn hóa, xã hội và tư tưởng Nga – điều cực kỳ quan trọng với các sinh viên có định hướng du học Nga, hoặc sẽ làm việc trong môi trường có yếu tố quốc tế.
Sinh viên không chuyên ngữ: những điểm yếu cần khắc phục
Khi khảo sát thực tiễn giảng dạy, có thể nhận thấy nhiều sinh viên không chuyên còn thiếu nhận thức đầy đủ về vai trò của môn tiếng Nga trong sự nghiệp sau này. Tâm lý “chỉ cần giao tiếp cơ bản là đủ” khiến họ chưa đầu tư đúng mức vào kỹ năng đọc – kỹ năng vốn đòi hỏi thời gian tích lũy dài hơi.
Một số điểm yếu nổi bật của sinh viên bao gồm:
- Thiếu vốn từ vựng cơ bản và kiến thức nền.
- Chưa quen với phương pháp đọc hiểu có mục đích (đọc lướt, đọc sơ lược, đọc nghiên cứu).
- Chỉ tập trung vào dịch từng từ, bỏ qua cấu trúc và nội dung chính của văn bản.
- Ngại tiếp xúc với các văn bản dài, nhiều từ mới.
- Tâm lý thụ động, thiếu kiên nhẫn khi gặp bài đọc khó.
Tất cả những yếu tố này đều ảnh hưởng nghiêm trọng đến quá trình học, nhất là khi họ bước vào các lớp nâng cao hoặc các khóa học chuyên ngành sử dụng tiếng Nga làm phương tiện giảng dạy – điều phổ biến trong các chương trình học bổng hiệp định Nga dành cho lực lượng Công an.
Giảng viên tiếng Nga: những áp lực và giải pháp đổi mới
Không chỉ sinh viên, đội ngũ giảng viên cũng phải đối mặt với không ít thách thức: lớp đông, trình độ sinh viên không đồng đều, giáo trình nặng nề, thời gian học hạn chế, và đặc biệt là thiếu tài liệu tham khảo phù hợp.
Trong bối cảnh đó, nhiều giảng viên đã chủ động đổi mới cách tiếp cận, chẳng hạn như:
- Lựa chọn bài đọc phù hợp hơn với trình độ sinh viên.
- Sử dụng tranh ảnh, tình huống, câu chuyện để giới thiệu nội dung trước khi đọc.
- Tập trung hướng dẫn sinh viên cách xác định ý chính, loại bỏ tiểu tiết không cần thiết.
- Khuyến khích sinh viên tự đọc và tóm tắt, tạo hứng thú qua các bài tập sau khi đọc.
Bên cạnh đó, việc áp dụng linh hoạt ba giai đoạn dạy đọc – trước khi đọc, trong khi đọc và sau khi đọc – đã cho thấy hiệu quả tích cực, giúp sinh viên chủ động hơn và tiếp thu bài tốt hơn.
Kỹ năng đọc hiểu và triển vọng du học: sự chuẩn bị không thể thiếu
Một điều đáng lưu ý là kỹ năng đọc hiểu không chỉ phục vụ mục tiêu học tập trong nước, mà còn là bước đệm quan trọng cho những ai có định hướng du học Nga bằng học bổng chính phủ hoặc học bổng hiệp định. Trong quá trình học tại trường đại học Nga, sinh viên phải đọc nhiều tài liệu chuyên ngành, bài báo khoa học, luận văn – tất cả đều đòi hỏi khả năng đọc nhanh, hiểu sâu và vận dụng linh hoạt kiến thức thu được.
Do đó, việc hình thành kỹ năng đọc hiểu vững chắc từ bậc đại học trong nước chính là sự chuẩn bị cần thiết để nắm bắt cơ hội học tập quốc tế. Đây cũng là một trong những yêu cầu khắt khe trong các tiêu chí tuyển chọn ứng viên cho chương trình học bổng nhà nước Nga trong thời gian gần đây.