Năm 2016, trong khi nhiều người mong chờ một khởi đầu mới với hy vọng và ước mơ, thì với cộng đồng du học sinh Việt Nam tại Nga, đó là thời điểm của những trăn trở và mong mỏi rất thật – từ chuyện học hành, cuộc sống, hội nhập, đến cả những vấn đề tưởng như nhỏ nhặt trong đời sống thường nhật. Phía sau ánh hào quang của học bổng Nga, học bổng hiệp định, hay những cơ hội mà các trường đại học Nga mở ra, là những nỗ lực không ngừng nghỉ để vượt qua rào cản văn hóa, ngôn ngữ và tài chính.
Khoảng cách văn hóa: Khi sự gắn kết vẫn là điều xa xỉ
Một trong những điều khiến nhiều du học sinh Việt cảm thấy khó hòa nhập tại Nga chính là khoảng cách vô hình trong giao tiếp và kết nối với sinh viên bản xứ. Sinh viên Nga có xu hướng sống độc lập và kín đáo, ít khi chủ động làm quen hay bắt chuyện với sinh viên nước ngoài nếu không có lý do cụ thể. Điều này khác biệt hoàn toàn với sự cởi mở thường thấy trong môi trường học tập tại Việt Nam.
“Giới trẻ Nga rất cá tính, họ không quan tâm quá nhiều đến việc bạn là ai hay đến từ đâu. Nếu bạn không chủ động, rất có thể bạn sẽ chẳng bao giờ có một cuộc hội thoại tử tế với họ,” một du học sinh chia sẻ. Vì thế, việc sinh viên Việt cảm thấy cô lập hay lạc lõng không còn là điều hiếm gặp, đặc biệt trong những năm học đầu tiên.
Tuy nhiên, cũng chính vì thế mà mong muốn lớn nhất được nhắc đến trong cộng đồng sinh viên Việt tại Nga là sự gắn kết – không chỉ giữa người Việt với người Nga, mà còn giữa chính các du học sinh Việt Nam với nhau.
Tự tin bước ra ngoài lớp học: Cần nhiều hơn sự tham gia
Bên cạnh chuyện học, hệ thống giáo dục tại Nga luôn khuyến khích sinh viên tham gia các hoạt động ngoại khóa, đặc biệt là các hội nghị khoa học, câu lạc bộ văn hóa, lớp học tiếng Nga cho người nước ngoài, hay các nhóm khiêu vũ, thể thao. Đây không chỉ là cách mở rộng mối quan hệ mà còn là cơ hội để sinh viên ghi điểm trong hồ sơ học thuật.
Tuy vậy, rất ít sinh viên Việt tham gia những hoạt động như vậy. Rào cản chính vẫn là ngôn ngữ. Dù được học một năm dự bị, nhưng với nhiều người, tiếng Nga vẫn là một thử thách dài hơi. Sự tự ti, cộng với thói quen “an toàn” trong môi trường quen thuộc, khiến không ít sinh viên bỏ lỡ cơ hội giao lưu, học hỏi bên ngoài giảng đường.
Mong ước ổn định kinh tế và học bổng xứng đáng
Năm 2015 là một năm đầy biến động của nước Nga với sự mất giá nghiêm trọng của đồng Rúp. Hệ quả không chỉ đến từ nền kinh tế vĩ mô, mà ảnh hưởng trực tiếp đến túi tiền của từng sinh viên. Chi phí sinh hoạt tăng cao, từ thực phẩm, thuốc men đến vật dụng thiết yếu, khiến sinh viên – đặc biệt là người học theo diện tự túc – gặp nhiều khó khăn.
Ngay cả với những người nhận học bổng nhà nước hoặc học bổng chính phủ, thu nhập hàng tháng từ 420 USD (phía Việt Nam) và một khoản nhỏ từ Nga vẫn không thể đảm bảo đời sống sinh viên ở mức dễ chịu. Ở nhiều trường, mức trợ cấp học bổng còn bị cắt giảm do khủng hoảng tài chính. Điển hình là trường Đại học Tổng hợp Quốc gia Tula, nơi học bổng tháng bị hạ từ 2.500 rúp xuống còn 1.700 rúp – một con số khiến sinh viên phải tính toán kỹ lưỡng từng đồng chi tiêu.
Trong hoàn cảnh đó, mong muốn được tăng học bổng là điều không bất ngờ. “Chúng tôi không đòi hỏi một mức sống sung túc, nhưng ít nhất phải đủ để học tập và sinh hoạt cơ bản,” một bạn sinh viên chia sẻ.
Đoàn kết: Mong manh nhưng không thể thiếu
Một thực tế ít được nói đến nhưng lại tồn tại rõ rệt trong cộng đồng du học sinh Việt Nam tại Nga, đó là sự chia rẽ âm thầm theo từng nhóm nhỏ. Các hội nhóm hình thành dựa trên tính cách, sở thích, hay đơn giản chỉ vì sự tiện lợi trong sinh hoạt, nhưng đôi khi lại vô tình tạo ra bức tường giữa chính những người đồng hương.
Ở những khu ký túc xá nơi sinh viên Việt sống tập trung, không khí có thể yên ả, nhưng đôi khi cũng lặng lẽ và xa cách. Những người trầm tính dễ bị bỏ quên, những khác biệt nhỏ có thể khiến một cộng đồng trở nên thiếu gắn bó. Vì thế, một trong những điều ước giản dị nhưng thiết thực nhất trong năm mới là: du học sinh Việt đoàn kết hơn, sẻ chia hơn, và nhân văn hơn với nhau nơi đất khách.
Khép lại – nhưng chưa dừng lại
Nhìn từ những mong muốn của du học sinh tại Nga trong năm 2016, dễ thấy rằng sau vỏ bọc của một cơ hội vàng từ học bổng hiệp định, hay một lộ trình học tập tại trường đại học Nga danh tiếng, là rất nhiều thử thách âm thầm. Những thử thách ấy không chỉ đến từ học thuật, ngôn ngữ, hay thời tiết – mà quan trọng hơn, đến từ chính cách sinh viên đối diện với thay đổi và tự trưởng thành.
Với tinh thần lạc quan, chăm chỉ và biết thích nghi, thế hệ du học sinh Việt tại Nga đang từng ngày chinh phục hành trình học tập của mình – một hành trình không chỉ là để lấy bằng, mà còn là để hiểu hơn về thế giới, và cả chính bản thân mình.