Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, ngoại ngữ không chỉ là công cụ giao tiếp, mà còn là chiếc chìa khóa mở ra cánh cửa của tri thức và cơ hội. Tại Học viện Kỹ thuật quân sự (KTQS) – nơi đào tạo đội ngũ sĩ quan kỹ thuật cho Quân đội nhân dân Việt Nam – việc nâng cao năng lực ngoại ngữ, đặc biệt là tiếng Nga, đang trở thành một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Những bước đi đột phá trong giảng dạy ngoại ngữ tại đây không chỉ phục vụ cho yêu cầu chuyên môn quân sự, mà còn giúp học viên tiếp cận các chương trình du học Nga, nhận được học bổng hiệp định, học bổng chính phủ Nga, hoặc các học bổng nhà nước đầy tiềm năng.
Những rào cản trong dạy và học ngoại ngữ ở môi trường quân sự
Tại các cơ sở đào tạo quân đội nói chung và Học viện KTQS nói riêng, ngoại ngữ – đặc biệt là tiếng Nga và tiếng Anh – ngày càng giữ vai trò then chốt. Tuy nhiên, thực tế triển khai đào tạo ngoại ngữ trong môi trường quân đội vẫn còn nhiều khó khăn.
Phần lớn học viên đã có nền tảng tiếng Anh từ bậc phổ thông, nhưng với tiếng Nga, nhiều người bắt đầu từ con số không. Sự khác biệt về bảng chữ cái, ngữ pháp, cách phát âm khiến việc tiếp cận ngôn ngữ này trở nên đầy thử thách, đặc biệt khi chương trình học đã rất nặng về chuyên ngành kỹ thuật.
Ngoài ra, môi trường học tập khép kín và hạn chế giao tiếp với người bản xứ là một rào cản lớn đối với việc phát triển kỹ năng nghe và nói. Trong khi đó, đội ngũ giảng viên tuy có trình độ chuyên môn cao nhưng chưa thực sự đáp ứng được về mặt số lượng cũng như tính chuyên sâu trong giảng dạy ngoại ngữ chuyên ngành kỹ thuật.
Chủ động thay đổi: Giải pháp đồng bộ, sáng tạo và quyết liệt
Trước thực trạng đó, Ban Giám đốc Học viện KTQS đã có những định hướng chiến lược và triển khai đồng loạt các giải pháp nhằm đổi mới công tác dạy và học ngoại ngữ.
Một trong những bước đi quan trọng là việc ban hành Nghị quyết chuyên đề về nâng cao chất lượng đào tạo ngoại ngữ, đi kèm với việc thực hiện Đề án đào tạo tiếng Anh và tiếng Nga chuyên ngành kỹ thuật giai đoạn 2021–2030. Mục tiêu không chỉ dừng lại ở việc giúp học viên thi đạt chứng chỉ mà còn có thể sử dụng ngoại ngữ như công cụ nghiên cứu khoa học, trình bày đồ án, và quan trọng hơn là đủ năng lực để tham gia các chương trình du học Nga hoặc các khóa đào tạo ngắn hạn ở nước ngoài.
Mô hình giảng viên “hai trong một”: Giảng dạy kỹ thuật bằng ngoại ngữ
Một trong những đổi mới nổi bật nhất là mô hình giảng viên “hai trong một” – tức là giảng viên kỹ thuật trực tiếp đảm nhiệm giảng dạy ngoại ngữ chuyên ngành. Thay vì tách biệt giữa giảng viên ngoại ngữ và giảng viên kỹ thuật, học viện đã xây dựng đội ngũ giảng viên vừa có kiến thức chuyên môn, vừa có năng lực sử dụng tiếng Nga hoặc tiếng Anh để giảng dạy.
Hiện tại, hơn 70 giảng viên của Học viện được đào tạo bài bản tại nước ngoài và có thể đảm nhiệm các tiết học tích hợp giữa kỹ thuật và ngoại ngữ. Điều này không chỉ nâng cao tính thực tiễn của bài giảng mà còn giúp học viên tiếp cận sớm với từ vựng chuyên ngành, phục vụ hiệu quả cho công tác nghiên cứu, cũng như mở rộng cơ hội nhận học bổng nhà nước Nga sau khi tốt nghiệp.
Câu lạc bộ ngoại ngữ: Không gian học tập giàu tương tác
Một yếu tố quan trọng giúp học viên rèn luyện kỹ năng ngoại ngữ là hệ thống câu lạc bộ tiếng Anh và tiếng Nga. Không chỉ dừng lại ở việc học ngôn ngữ thông thường, các câu lạc bộ này còn là nơi để học viên thảo luận các vấn đề học thuật, chính trị, văn hóa bằng ngoại ngữ.
Trong các buổi sinh hoạt, học viên được khuyến khích trình bày quan điểm cá nhân, phản biện và diễn đạt kỹ thuật bằng tiếng Nga, từ đó nâng cao đáng kể năng lực sử dụng ngôn ngữ trong môi trường chuyên ngành – một yếu tố then chốt nếu muốn thành công khi du học tại các trường đại học Nga hoặc tham gia các hội thảo quốc tế.
Tổ học tập theo nhóm: Khai thác hiệu quả sức mạnh đồng đội
Để khắc phục sự chênh lệch trình độ trong lớp, Học viện đã triển khai các tổ học tập theo nhóm nhỏ, có phân cấp trình độ. Mỗi nhóm có một học viên giỏi làm nhóm trưởng, chịu trách nhiệm hỗ trợ các thành viên còn lại trong quá trình học.
Phương pháp này phát huy hiệu quả rõ rệt khi kết hợp với giáo trình phân hóa và bài giảng tích hợp chuyên ngành. Nhờ đó, học viên không chỉ tiếp thu nhanh hơn mà còn có động lực học tập thông qua hình thức thi đua, đánh giá lẫn nhau.
Thành quả bước đầu và kỳ vọng trong tương lai
Những đổi mới nói trên đã mang lại kết quả tích cực. Học viên Học viện KTQS ngày càng tự tin hơn khi sử dụng ngoại ngữ trong học tập, nghiên cứu và thi đấu học thuật. Nhiều học viên đã thực hiện đồ án tốt nghiệp hoàn toàn bằng tiếng Nga hoặc tiếng Anh, tham gia và giành giải cao trong các kỳ thi học thuật cấp toàn quân.
Ngôn ngữ – Cầu nối hội nhập trong môi trường quân sự
Kết luận từ các đợt kiểm tra và đánh giá gần đây, Bộ Quốc phòng ghi nhận nỗ lực của Học viện Kỹ thuật quân sự trong việc tạo dựng một môi trường đào tạo ngoại ngữ năng động, thực tiễn và phù hợp với đặc thù quân đội. Đại tướng Phan Văn Giang – Bộ trưởng Bộ Quốc phòng – nhấn mạnh vai trò của việc “học để ứng dụng”, không chỉ phục vụ nhu cầu học thuật mà còn góp phần quan trọng trong nhiệm vụ quân sự – quốc phòng lâu dài.